Βαθαίνει η κρίση των θεσμών στην Ελλάδα

Συμπεράσματα με βάση την κοινωνική νομιμοποίησή τους, στην τελευταία οκταετία (2007-2014)

Εκτύπωση | Email | Διάδοση |

Ανάλυση

του ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΥΡΗ

Το Μνημόνιο επιδείνωσε περαιτέρω την προϋπάρχουσα, βαθύτατη κρίση απονομιμοποίησης των αντιπροσωπευτικών θεσμών, των τραπεζών και των μέσων ενημέρωσης. Ταυτόχρονα, η κοινωνική πόλωση που έχει δημιουργηθεί, αποτυπώνεται ευδιάκριτα στην παράλληλη αύξηση της κοινωνικής υποστήριξης, τόσο για τους κατασταλτικούς μηχανισμούς (στρατός, αστυνομία), όσο όμως και για τους θεσμούς της αδιαμεσολάβητης λαϊκής κυριαρχίας (λαός/πολίτες, κοινωνικά κινήματα).

Οι Δείκτες Εμπιστοσύνης στους Θεσμούς της Public Issue αποτελούν ένα σημαντικό επιστημονικό εργαλείο, για τη διαχρονική συγκριτική αξιολόγηση της κοινωνικής εμπιστοσύνης στους σημαντικότερους εγχώριους θεσμούς.

Η εμπιστοσύνη που τρέφουν οι πολίτες στους θεσμούς της διακυβέρνησης, της οικονομίας και της κοινωνίας αποτελεί μια σημαντική παράμετρο της πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας μιας χώρας.

Η μέτρηση της Public Issue, που καθιερώθηκε το 2007 [1], επαναλαμβάνεται και φέτος, για λογαριασμό της ΕΦΣΥΝ, σε μια πολιτική συγκυρία που εξακολουθεί να παραμένει ιδιαίτερα βεβαρημένη. Λόγω της συνεχιζόμενης κρίσης που βιώνουμε, αποκτά εξαιρετική σημασία και γίνεται περισσότερο επίκαιρη παρά ποτέ. Οι (16) επιλεγμένοι θεσμοί, που διερευνώνται στη φετινή έρευνα (σε σύνολο 48 που περιελάμβανε η αρχική έρευνα), καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα της κοινωνικής ζωής: διακυβέρνηση, επιχειρήσεις, κοινωνία πολιτών και μέσα ενημέρωσης. Οι επιμέρους δείκτες που υπολογίζονται για κάθε θεσμό χωριστά, αποτελούν μια εξαιρετικά λεπτομερή χαρτογράφηση για τις επικρατούσες, σήμερα στην Ελλάδα, κοινωνικές αντιλήψεις απέναντι στους θεσμούς.

Η πρώιμη καθιέρωση της μέτρησης στην προ κρίσης εποχής (2007) μας παρέχει τη μοναδική δυνατότητα να αποτυπώσουμε τη διαχρονική εξέλιξη της κοινωνικής υποστήριξης στους θεσμούς, στην τελευταία οκταετία 2007-2014. Πρόκειται για την πλέον σημαντική περίοδο της ύστερης Μεταπολίτευσης. Εποχή παρακμής, που ακολούθησε την επίπλαστη κοινωνική ευφορία των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.

Δείκτες εμπιστοσύνης (CI)

Ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα Ελλήνων πολιτών αποτιμά, ποσοτικά, την εμπιστοσύνη που αισθάνεται για κάθε ένα κοινωνικό θεσμό. Από τις απαντήσεις των ερωτηθέντων κατασκευάζεται ένας δείκτης εμπιστοσύνης (CI), για κάθε θεσμό χωριστά. Κάθε δείκτης προκύπτει με βάση το λόγο θετικών/αρνητικών γνωμών για το δεδομένο θεσμό, δηλαδή το ποσοστό των ατόμων που δηλώνουν ότι τον εμπιστεύονται, προς το ποσοστό των ατόμων που δυσπιστούν απέναντί του. Κατά συνέπεια, τιμή 100 στο δείκτη εμπιστοσύνης, υποδηλώνει ότι υφίσταται απόλυτη ισοδυναμία θετικών και αρνητικών αντιλήψεων απέναντι στο θεσμό. Τιμή 200 στο δείκτη υποδηλώνει, ότι ο αριθμός των πολιτών που εμπιστεύεται τον θεσμό είναι διπλάσιος από εκείνους που εκφράζουν δυσπιστία απέναντί του. Τέλος, τιμή 50 σημαίνει, ότι οι αρνητικές εντυπώσεις είναι διπλάσιες από τις θετικές.

Οι επιπτώσεις της κρίσης

1)      Το 2011, η κοινωνική εμπιστοσύνη στους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς (Βουλή, Κόμματα) έφτασε στο ναδίρ. Η ελάχιστη ανάκαμψη που παρατηρείται σήμερα (δυστυχώς δεν διατίθενται στοιχεία για τα έτη 2012-13), συντελέσθηκε το πιθανότερο μετά τις εκλογές του 2012. Η ολοκληρωτική έλλειψη εμπιστοσύνης παραμένει.

2)      Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας (ΠτΔ) παρέμενε, μέχρι το 2009, ο μόνος πολιτικός θεσμός που εμπιστεύονταν οι Έλληνες πολίτες. Ενδεχομένως, αυτό οφειλόταν και στο γεγονός ότι ο ΠτΔ δεν αναμειγνύεται ενεργά στη διαδικασία λήψης των αποφάσεων. Στην εδραίωση αυτής της εικόνας είχε συντελέσει η αρχικά υψηλή αποδοχή, τόσο του σημερινού Προέδρου Κ.Παπούλια, όσο και του προηγούμενου Κ.Στεφανόπουλου. Ωστόσο, η μνημονιακή τετραετία δεν άφησε τελικά στο απυρόβλητο ούτε την Προεδρία. Ο φετινός δείκτης αποκαλύπτει τη θεαματική συρρίκνωση της κοινωνικής εμπιστοσύνης και προς αυτόν τον θεσμό. Ο ΠτΔ χρεώνεται μερίδιο της πολιτικής ευθύνης για την κατάσταση της χώρας. Δυστυχώς, δεν διατίθενται στοιχεία για τα έτη 2010-2013, ώστε να μπορεί να περιγραφεί αναλυτικότερα η περιοδολόγηση αυτής της πτώσης.

3)      Η ταυτόχρονη αύξηση της εμπιστοσύνης προς τον Στρατό, την Αστυνομία και την Εκκλησία, αλλά και τον Λαό (τους Πολίτες) καθώς και την κινηματική δράση είναι σαφείς ενδείξεις της ιδεολογικής πόλωσης (συντηρητικοποίηση/ριζοσπαστικοποίηση), που παράγει η κρίση.

4) Οι Τράπεζες (ο τραπεζικός τομέας) έχουν απολέσει παντελώς την εμπιστοσύνη των πολιτών, ενώ σε σύγκριση με το 2009, σημαντικότατη καθίζηση έχει υποστεί και η εμπιστοσύνη στην Τράπεζα της Ελλάδος.

Εντείνεται και η κρίση αξιοπιστίας των Μέσων Ενημέρωσης

5)      Η κρίση της πολιτικής μεταφράζεται και σε εντεινόμενη κρίση αξιοπιστίας των Μέσων Ενημέρωσης. Όπως έδειξε για πρώτη φορά η μέτρηση του 2009, αυτή η κρίση περιλαμβάνει πλέον και το Ίντερνετ (εξαίρεση αποτέλεσε το «κινηματικό» έτος 2011). Ωστόσο, η σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στα περισσότερο διαδραστικά Μέσα (ραδιόφωνο, Ίντερνετ) και τα μη-διαδραστικά (τηλεόραση, εφημερίδες) ενισχύεται. Μεταξύ των Μέσων Ενημέρωσης, το Ραδιόφωνο παραμένει σήμερα στην Ελλάδα το πλέον αξιόπιστο, αν και καταγράφεται και για αυτό, διαχρονική μείωση της κοινωνικής του αποδοχής. Σημαντικό εύρημα της φετινής μέτρησης (2009) αποτελεί το γεγονός ότι το Ίντερνετ, που μετρήθηκε για πρώτη φορά το 2008, διατηρεί 2η θέση μεταξύ των Μέσων (και την 10η στη συνολική κατάταξη εμπιστοσύνης του 2014) εμφανίζει σοβαρή υποχώρηση, σε σχέση με τη μέγιστη υποστήριξη που καταγράφηκε το 2011. Συνεχής υποχώρηση του δείκτη εμπιστοσύνης εξακολουθεί να καταγράφεται και για τις Εφημερίδες, αλλά και για την ήδη υπονομευμένη Τηλεόραση, η κοινωνική αποδοχή της οποίας βρίσκεται στο ναδίρ και συμβαδίζει απολύτως με εκείνη των πολιτικών κομμάτων. Τηλεόραση και κόμματα καταλαμβάνουν σταθερά τις τελευταίες θέσεις μεταξύ των θεσμών.

Διάγραμμα 1: Ποσοστό (%) εμπιστοσύνης σε θεσμούς

YM201421_1

Διάγραμμα 2:Δείκτες εμπισοσύνης Θεσμών

YM201421_2
Διάγραμμα 3:Δείκτες εμπισοσύνης στα Μέσα Ενημέρωσης

YM201421_3

 

– – – – – — – – – – – – – —

[1] Οι σχετικές μετρήσεις του Ελληνικού Δείκτη Εμπιστοσύνης στους Θεσμούς (GICI), για τα έτη 2007-2009, είναι διαθέσιμες διαδικτυακά, στην διεύθυνση: http://www.publicissue.gr/category/pi/surveys/politics-and-elections/institutionsandpoliticalsystem/

Δημοσιεύθηκε στην ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ (8,10/10/2014)

English version

Τα αποτελέσματα της ετήσιας έρευνας της Public Issue για τους Θεσμούς – Δείκτες Εμπιστοσύνης, 2007-2014 σε pdf